Κάθε χρόνο, όταν πλησιάζει η γιορτή της γυναίκας, «ακούω» μια ηρωίδα του Νίκου Καζαντζάκη να μου ψιθυρίζει στο αυτί τούτες τις λέξεις: «Εγώ ΄μαι γυναίκα, δεν κατέχω παρά μονάχα να φιλώ να κλαίω και να γεννώ παιδιά στο χώμα, μα μέσα μου η καρδιά νογάει τα πάντα». Με τα λόγια αυτά, ο μεγάλος λογοτέχνης, αποτυπώνει εύγλωττα τη ματιά με την οποία ατένιζαν τη ζωή οι γυναίκες της εποχής του, καθώς και τα όρια που η κοινωνία τους είχε επιβάλει για να κινούνται. Τις παρουσιάζει να ξέρουν πολύ καλά ότι η ζωή που ζούσαν δεν ήταν απόρροια βαθιάς και συνειδητής εσωτερικής ελευθερίας, αλλά προϊόν κοινωνικών επιταγών και γενικότερων συμβιβασμών σε βάρος τους που θέλοντας και μη τους αποδέχτηκαν.
Η διαμόρφωση αυτής της κατάστασης δεν υπήρξε δημιούργημα της συγκεκριμένης εποχής, αλλά έχει τις ρίζες της πολύ πίσω στην ιστορία και είναι σίγουρα πατριαρχικό επίτευγμα. Η προαιώνια πάλη ανάμεσα στο αρσενικό και το θηλυκό και η επικράτηση του πρώτου έναντι του δεύτερου, επέφερε δυσαρμονία στις σχέσεις των κοινωνιών και των ανθρώπων, αφού η έλλειψη συμμετρίας και η ετεροβαρής θεώρηση των πραγμάτων οδηγούν πάντα σε επικίνδυνες στρεβλώσεις.
Με την πάροδο του χρόνου, όμως, τα πράγματα άλλαξαν. Οι γυναίκες μπήκαν στην παραγωγική διαδικασία, άρχισαν να εργάζονται και να αποκτούν τα δικά τους χρήματα, γεγονός που άνοιξε διάπλατα το δρόμο για μια ουσιαστική αποδέσμευση από την απόλυτη εξουσία των ανδρών. Παράλληλα, φεμινιστικά κινήματα και γυναικείες οργανώσεις συνέβαλαν καθοριστικά στην πραγμάτωση της ιδέας της ισότητας των δύο φύλων, με αποτέλεσμα, σήμερα, κυρίως στις δυτικές κοινωνίες, τα πράγματα να τείνουν προς μια εξισορρόπηση και οι σχέσεις ανδρών και γυναικών να είναι πολύ πιο υγιείς επ’ ωφελεία και των δύο.
Το ζήτημα της ισότητας, λοιπόν, αν όχι στην καθημερινή πρακτική των κοινωνιών- εκεί υπάρχουν ακόμα προβλήματα σε βάρος των γυναικών- τουλάχιστον σε επίπεδο σκέψης και φιλοσοφίας, έχει λυθεί. Αποτελεί, πλέον, γενικευμένη πεποίθηση ότι η ηθική, η σκέψη, η ψυχή, το συναίσθημα και οι ανάγκες για ελευθερία, μόρφωση και καλλιέργεια δεν είναι ούτε αρσενικά ούτε θηλυκά χαρακτηριστικά, είναι απλά ανθρώπινα. Ο άνθρωπος, στην πορεία της ζωής του, ως αγωνιζόμενο ον, συγκλονίζεται και δονείται το ίδιο είτε είναι άνδρας είτε γυναίκα. Η όποια διαφοροποίηση υπάρχει, είναι φυσική και υφίσταται μόνο και μόνο για τη διαιώνιση του είδους
Ωστόσο, όμως, υπολείμματα του κακού παρελθόντος και προγονικά κατάλοιπα κρατούν εγκλωβισμένες και πολλές απ΄ τις σύγχρονες γυναίκες. Για άλλη μια φορά, έχουν πέσει θύματα των προαιώνιων εξουσιαστών τους και δείχνουν να μη θέλουν την πλήρη «απελευθέρωσή» τους, παρ΄ όλο που γνωρίζουν το δρόμο που θα τις οδηγήσει σ΄ αυτή. Το νέο εργαλείο της υποδούλωσής τους, βασικό εφεύρημα των ανδρών, θαρρώ, δεν είναι άλλο από τον καθρέφτη τους, που λειτουργεί σαν φάρμακο που ναρκώνει, καθώς υπηρετεί πιστά την έντονη φιλαρέσκεια και το ναρκισσισμό που τις διακρίνει. Χαρακτηριστικά είναι τα λόγια της Σεσίλ Σορέλ, καθώς ετοιμάζεται για ένα ερωτικό ραντεβού: «Στέκομαι μπροστά στον καθρέφτη. Θα ήθελα να είμαι πολύ όμορφη. Τινάζω τα μαλλιά μου που είναι σα χαίτη λιονταριού. Πετούν σπίθες κάτω από το χτένι μου. Το κεφάλι μου είναι σαν ήλιος και τα μαλλιά μου ξεχύνονται σαν ακτίδες». Με τον τρόπο αυτό και υπό το πρίσμα αυτής της θέασης, οδηγούν οι ίδιες τη σκυτάλη της υποταγής τους, χωρίς να είναι εμφανείς οι εμπνευστές του σχεδίου.
Μέσα σ΄ αυτό το πλαίσιο και πίσω από το μύχιο πόθο της μητρότητας, φαίνεται να περιφρονούν τον εαυτό τους, προβάλλοντας ένα αξιακό σύστημα που στηρίζεται στη ζήτηση που δημιουργούν στο άλλο φύλο. Όσο πιο μεγάλη η ζήτηση τόσο μεγαλύτερη και η αξία τους. Μετρούν την επιτυχία τους, ανάλογα με τον αριθμό και την ποιότητα των ανδρών που θα κατακτήσουν, βασισμένες στο στερεότυπο της αιώνιας θηλυκότητας.
Στην υπηρέτηση αυτής της αντίληψης που έχουν οικοδομήσει απολαμβάνουν και τη συνδρομή της τέχνης και της μόδας. Στη ζωγραφική, βλέπουμε συχνά, γυμνές γυναικείες μορφές με τα κοσμήματα να στολίζουν τα θεϊκά κορμιά τους και στην ποίηση να εξυμνούνται τα κάλλη τους με φράσεις όπως, χρυσαφένια μαλλιά, χείλη σαν κεράσια, στήθη σφιχτά σα λεμόνια και άλλα παρόμοια. Παράλληλα, η μόδα φροντίζει να διατηρήσει και να επιτείνει αυτή τη διάσταση: ρούχα, κοσμήματα, εσώρουχα, καλλυντικά, τεχνητά μαλλιά και κάθε άλλο στολίδι που μπορεί κάποιος να φανταστεί αποτελούσαν και αποτελούν απαραίτητα εργαλεία προβολής του εαυτού τους προς τα έξω.
Η αιώνια θηλυκότητα και η γνήσια ομορφιά αποτελούν γι΄ αυτές όπλα μοναδικά για την επίτευξη των ονείρων της ζωής τους, με αποτέλεσμα να γίνονται σκλάβες της εξωτερικής τους εμφάνισης. Και όσο η νεότητα αμβλύνει αυτή την υποδούλωση η κατάσταση είναι κάπως υποφερτή. Όταν, όμως, η ηλικία αφανίσει κάθε εξωτερική ομορφιά, κάθε θέλγητρο, όταν πάψουν να είναι ελκυστικές με τον τρόπο που είχαν συνηθίσει, η σκλαβιά, φρονώ, είναι πολύ μεγαλύτερη. Και στην ακόμα χειρότερη περίπτωση που η εξωτερική εμφάνιση δεν είναι καλή με τα μέτρα που έχουμε συνηθίσει να την ορίζουμε, τα πράγματα γίνονται δυσβάσταχτα Τότε είναι που πασχίζουν με κάθε τρόπο να ανατρέψουν αυτή την κατάσταση, αλλά εις μάτην, γιατί ότι επιχειρείται ενάντια στη φύση γίνεται πάντα άσχημα. Ως απόρροια αυτής της θεώρησης για τη ζωή, πηγάζει και η αίσθηση που αφήνουν να διαφανεί ότι η μοναδική συμβολή τους στον κόσμο είναι μόνο και μόνο η ύπαρξή τους και δεν είναι απαραίτητο τίποτε άλλο πέρα απ΄ αυτό. Η αντίληψη αυτή είναι εύγλωττη στις διαφημιστικές καμπάνιες. Εκεί οι γυναίκες δε χρειάζεται να κάνουν τίποτα, απλά να βρίσκονται δίπλα στο διαφημιζόμενο προϊόν, έτσι για να πουληθεί αυτό ευκολότερα.
Μετά από όλα αυτά, μπορούμε, συμπερασματικά, να πούμε ότι το κάλλος, ως διαχρονική και απόλυτη αξία, είναι μια έννοια που εμπερικλείει πολλές παραμέτρους και αποτελεί ταυτόχρονα σκοπό και αναγκαία προϋπόθεση για την ποιοτική αναβάθμιση της ζωής όλων μας. Από αυτό, όμως, ως τον εγκλωβισμό στη σαγήνη της εξωτερικής γοητείας και μόνο, υπάρχει τεράστια απόσταση και οι γυναίκες, αν θέλουν να λευτερωθούν από το δίχτυ των αξιών μιας ανδροκρατούμενης κοινωνίας, οφείλουν να «σπάσουν» τον καθρέφτη τους. Τότε, ίσως γίνει περισσότερο κατανοητό σ΄ αυτές ότι είναι διαφορετικός ο κόσμος όταν τον κοιτάς μέσα από ψεύτικες βλεφαρίδες και διαφορετικός, αν τον δεις με ένα έξυπνο και γεμάτο θέληση βλέμμα. Διαφορετικά θα απολαύσεις την κάθε έξοδο από το σπίτι, αν δεν αναγκάζεσαι να τρέχεις συνεχώς στην τουαλέτα για να διορθώσεις το μακιγιάζ. Αλλιώς θα αντιμετωπίσεις τη ζωή, αν παράλληλα με την τρυφερότητα, τη γλύκα και τη θηλυκότητα, ενδιαφερθείς περισσότερο και για τους χώρους του θεωρητικού στοχασμού και των ιδεών. Διαφορετικά θα σε αντιμετωπίσουν οι άλλοι, αν δεν αναγκάζεσαι πάντα να χαμογελάς με λεπτότητα και σεμνοτυφία μπροστά στο φωτογραφικό φακό. Περισσότερα και ίσως πιο όμορφα πράγματα μπορείς να κάνεις, αν σπαταλήσεις λιγότερο χρόνο για τον καλλωπισμό. Πιο γνήσια θα ανταποκριθείς στον έρωτα και στην αγάπη και πιο αληθινά θα σε ερωτευτούν και θα σ΄ αγαπήσουν, όταν βιώσεις την απόλυτη ελευθερία. Γι΄ αλλού η ζωή θα σε καλέσει, αν τη διαμορφώσεις σύμφωνα με τις δικές σου επιθυμίες και απομυθοποιήσεις, συνάμα , τη φυλακή σου.
Χρήστος Μάνος
Φιλόλογος
*Δημοσιεύτηκε και στο πολιτιστικό περιοδικό του Δήμου Μοσχάτου, ‘’Ξυπεταιών’’, τεύχος 40.
Φιλόλογος
